شهریار کوه

 شهریارکوه تاریخی

اسدالله عمادی پژوهشگروادیب تبری

    مهر ١٣٨٨

             یکی از مناطق باستانی شمال ایران، دودانگه ساری است. درگذشته، دودانگه به پنج بخش پریم، پشتکوه، بندرج، بنافت و نرم آب تقسیم می شد. بخش پشتکوه را در دوره ی حکومتِ خاندان باوند، شهریارکوه می نامیدند. شهریارکوه که نامِ آن، برگرفته ازنامِ اسپهبد شهریار اول، از فرمان روایان باونداست، به رشته کوهی گفته می شد که از ارتفاعاتِ روستای ویران شده نِپنیnepni آغاز وبا تشکیل گردنه هایی چون گوگلی gugəli و خرونروxəronaro، به درّه های خطیرکوه ختم می گشت. این رشته کوه، بخش تاریخی پریم را از بخشِِ باستانی شهریارکوه جدا می کرد. در دامنه های شمالیِ این کوه، جنگل های انبوهی چون جنگلِ بولا قرار دارد که در چشم اندازِ منظقه ی  پریم است. دامنه های جنوبی این کوه، پوشیده از درختانِ پهن برگ پاکوتاه ودرختان ِسوزنی برگِ اُرس است.

           منطقه شهریارکوه، از دیرینگی ِبسیار برخوردار است. بر مبنای گُمانه زنی هایی که در منطقه ی ییلاقی " خرندِ پرور" انجام گرفت، سفال، آهن، طلاها و نقره هایی بدست آمد که نشانگر استقرار اقوام آریایی در پایان هزاره ی دوم قبل از میلاد است.

         اگردیدگاه"مارکوارت" ودیگر پژوهشگران رابپذیریم و پتشخوارگر را کوهها ی قبل از خوارِ ورامین بنامیم[1] این منطقه بی تردید، بخشی از پتشخوارگر را تشکیل می داد. واژه " گر" به معنی کوهِ کم درخت، هنوزدراین گستره کاربرد دارد و به درختِ سوزنی برگِ اُرس، جردار( = گردار) می گویند. بر مبنای همین دیدگاه، بخش های کوهستانی دودانگه، چهاردانگه و سوادکوه، تبرستان( = تپورستان) نامیده می شد.تبرستان به معنی سرزمین کوهستانی است.

          در گستره ی تاریخ، جنگ اسکندر با تپورها وآماردها، خواندنی و شنیدنی است. در دوره ی اشکانیان،  بعد از شکست آماردها از فرهاد اول، پادشاه اشکانی، تپورها که در تبرستان ساکن و متحّد اشکانیان بودند، جلگه را نیز در اختیار گرفتند.بعد از اسلام، تبرستان، کانون حکومت اسپهبدان باوند شد. منطقه شهریارکوه به دلیل حصار ها و دربندهای طبیعی، پناهگاه و گریزگاه خاندان باوند، و کانون تابستانی حکومت آنان بود. این منطقه، چند روستای آباد ازجمله پرور، کاورد، پینسک، تلاجیم(تَل جیم)، توم، مُلّاده(اوکِ گذشته)، شله، هیکوه و چاشم را در برمی گرفت. روستای از بین رفته ی آثران( به معنیِ نگهبانِ آتش) که در کنار روستای چاشم کنونی قرار داشت، از آبادی های بزرگ دودانگه بود. در سده های هشتم، نهم و دهم، یعنی در دوران فرمان روایی خاندان میرعماد و صفویه ، بخشِ شهریار کوه را، آثران رُستاق می نامیدند. در سده های اخیر، این منطقه به پشتکوه، تغییر نام یافت. پُشتکوه، بعد از انقلاب، در تقسیم بندی جغرافیایی جدید به شهمیرزادِ سمنان پیوسته است. دراین قلمرو ، ویرانه هایی از چند قلعه بزرگ و کوچک دیده می شود که مهم ترینِ آنها، قلعه ی کُلیم(کُلام) است. این قلعه به روایت یاقوتِ حموی، نویسنده معجم البلدان، یادگاری ازعهد اکاسره(ساسانیان) است و روزگاری ازپادگان های مهّم نظامی اسماعیلیان بود.

         زبان مردم شهریارکوه، مازندرانی است. این گستره، به دلیل دور ماندن از هجوم اقوام بیگانه، یکی از سرچشمه های مهم افسانه ها، زبانزدها و ترانه های بومی است. دراین قلمرو، هنوز ردِّپای آیین های باستانی ای چون آناهیتا ومیتراییسم دیده می شود و کُهن ترین سنّت ها را می توان دراین منطقه دید و جستجو کرد .                                                                                                                                


  1-مارکوارات، بوزف: ایرانشهربرمبنای جغرافیای موسی خورنی، ترجمه ی مریم احمدی، انتشارات اطلاعات، 1373، 346 

/ 0 نظر / 33 بازدید